Hier een overzicht van foto’s van transporteurs:

Legertrucks werden na de oorlogsjaren ingezet voor de transport van stro. Deze truck vervoerde onder andere stro naar de Eendracht in Appingedam en de Halm in Hoogkerk. Deze foto is van Bene Wit, Roodeschool.

Strorijders uit Pekela:

Bene Wit, 1954/1955 aan de Noordoostpolderweg tussen Blokzijl en Steenwijk.

Wolter Bos uit Roodeschool met een auto van B.Wit Roodeschool. De foto is genomen in Tjuchum (1956/1957):

Abel Werkman met zijn zoon Harko tijdens een bedrijvenparade in Roodeschool met een vracht voor de Eendracht in Appingedam:

Gebroeders de Boer in 1964:

Weet u meer te vertellen over één van bovenstaande voertuigen? Neem gerust contact met ons op; info@strokarton.nl

De Koningin had zelf het verzoek ingediend het gemaal te mogen openen, wat aantoont dat ze zich het belang van het gemaal realiseerde. Langs de route hiernaartoe hingen de vlaggen uit en kinderen op straat waren versierd met rood-wit-blauwe en oranje lintjes. Na een toespraak van de koningin drukte ze op een knop en begonnen de drie pompen met veel gedruis te werken. Het motto ‘Verlaging van den waterstand, brengt meerder koren op het land’ werd ook toen in 1920 door Koningin Wilhelmina gelezen. Want daar ging het ten slotte om; de vruchtbaarheid van het land. ’s Avonds werd er een diner georganiseerd voor alle medewerkers. Woordvoerders van de firma Stork, die de machines hadden gefabriceerd, prezen de samenwerking met de boeren uit het gebied. Zonder de voortvarendheid en inzichten van de Groninger boeren was het gemaal niet tot stand gekomen. Veel boeren in de omgeving waren erg blij met de komst van dit gemaal. De Waterwolf kon, en kan nog steeds, 4500 kubieke meter water per minuut uitslaan. Dat betekent dat het een huiskamer vol water in één seconde leeg kan pompen. Daarmee zorgt ze ervoor dat het land in het noordwesten van de provincie Groningen én de kop van Drenthe niet onder water komen te staan.

Foto: www.beeldbankgroningen.nl (818-8191).

De pakken stro verrezen vaak metershoog op de fabrieksterreinen.

Stro inladen (foto mevrouw Swiers):

Daarna werd het stro naar binnengebracht de fabriek in, waar het onder handen werd genomen door de ‘hakselsnieder’. Hij zorgde ervoor dat het stro in kleine stukjes werd gehakt. Daarbij was het van groot belang dat er geen graankorrels in het stro achterbleven. Daardoor zou het karton te papperig worden. De korrels werden door verschillende arbeiders uit het stro gesorteerd. Dit werd gedaan door het stro omhoog te blazen, waardoor de zwaardere korrels als eerst weer naar beneden vielen. Die werden door de arbeiders dan vlug verwijderd.

Bolkoker (foto; Frank Straatemeijer):

Daarna bracht de Jacobsladder het haksel, zoals het stro na verwerking werd genoemd, naar de kokerzolder. In een bedompte atmosfeer werd het haksel gekookt. In zware kokers werd het rondgedraaid en verhit. Kalkmelk werd aan het haksel toegevoegd en het werd aangestampt met een stamper. Het draaien en koken van de pap nam bij grote kokers 8 uur in beslag. De kokerbaas bepaalde of de pap goed genoeg was.

Toevoegen van Kalk (still uit film over De Dollard):

Door de kollerbaas werd de pap vervolgens op de kollerstenen geschept. De kollerstenen liepen als wielen door een bak van hardhouten blokken. De pap werd daarmee nog verder fijngemalen. Bij de kollerstenen werd het pap vermengd met afvalwater waardoor het dunner werd.

De Hollanders (still uit film over de De Dollard):

De pap dreef via een goot verder naar de Hollanders. Met messen werd de pap nog fijner gemalen en werd er opnieuw water toegevoegd. Als de massa fijn genoeg was begon de ‘echte’ kartonproductie.

In gemetselde kuipen werden de laatste stofdeeltjes in de pap verwijderd door een knotenjongen. De knotenbak was een soort schuddende zeef, waarbij de knoten bleven liggen. Die werden door de knotenjongen verwijderd.

Papierbanen (still uit film over De Dollard):

Daarna begin het proces waarbij het vocht uit de massa werd gedrukt. De massa werd door verschillende zeven en persen gehaald en na een behandeling door de doekenpersen, ging het pap door naar de cilinders.

Kleefbak (still uit film over De Dollard):

Daarna ging het karton door naar de kleverij. Via enorme rollen kwam het strokarton hier aan waarna het gesneden en geplakt kon worden.

Tenslotte ging het strokarton naar de expeditie-ruimte. Daar werden de vellen strokarton inpakt door een legio arbeiders.

Functieomschrijvingen van medewerkers van strokartonfabrieken:

De Omroller, de Kokervuller, de Kokerchef, de Papiermaker, de Messenjong, de Verlader, de Strolosser, de Stoker, de Hakselsnijder, de Smid, de Smeerder, de Plakker, de Pompjongen, de Kleverbaas, de Expeditiechef, de Magazijnchef, de Inpakker en de Kalkblusser.

Informatie is afkomstig uit het boek: Uut stro zet. Honderd jaar strokarton in de Groninger Veenkoloniën. Dit boek is uitgegeven door het Veenkoloniaal Museum in 1985.

Functieomschrijven: Willem Friedrich, De Laatste Strohalm (Noordbroek 2009) p. 29, 30.

Download de app Groningern Routes en kies voor een strokartonroutes door het Hoogeland, het Gorecht, de Veenkoloniën of het Oldambt.

Het Hoogeland – Boerenfamilies en Landbouwpolitiek. Verteld over de betrokkenheid van de boeren in het noorderlijke westpolder bij de landbouwpolitiek.

Het Gorecht – Kapitaalbezitters en Risicovolle investeringen. Verteld over de relatie tussen Groningen en Hoogezand en Sappemeer. Over verschillende kapitaalbezitters die het aan het einde van de negentiende eeuw aandurfden te investeren in strokartonfabrieken.

De Veenkoloniën – Van turf naar strokarton. Verteld over de vele initiatieven die werden genomen in de Veenkoloniën aan het einde van de negentiende eeuw. Niet voor niets werd Oude Pekele hét strokartondorp van de wereld.

Het Oldambt – Vruchtbare klei en modernisering. Verteld over het leven van de boeren en arbeiders in Oost-Groningen en de moderne fabrieken die in het gebied werden opgericht.

Download de app Groningen Routes en ga naar de homepagina van deze website voor meer informatie:

Like ook de Strokarton Routes pagina op Facebook en blijf op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen! https://www.facebook.com/StrokartonRoutes

Gebruikers van de app kunnen kiezen uit vier routes die de laatste herkenningspunten van de verdwenen strokartonindustrie laten zien.

Verborgen in het landschap liggen de laatste herkenningspunten van een verdwenen industrie die bijna 140 jaar geleden passievol werd opgericht. Het winstgevende product was strokarton; karton gemaakt van stro en kalk. De groeiende vraag naar verpakkingsmateriaal resulteerde in de bouw van meer dan twintig fabrieken in Groningen met hoopvolle namen als ‘De Toekomst’, ‘De Vrijheid’, ‘De Eendracht’ en ‘Ons Belang’. Kortom; strokarton was ‘booming business’. De inzet en het vertrouwen van veel Groningers zorgde voor een belangrijke bedrijfstak dat over de hele wereld afnemers had. Honderd jaar lang was strokarton een Gronings product om trots op te zijn.

Sommige structuren lijken zo vanzelfsprekend dat vergeten wordt hoeveel menselijke energie ervoor ingezet is. Van de eerste schipper die met een volgeladen schip door de provincie laveerde tot de laatste strokartonarbeider die het strokarton te drogen legde. Van de rijke Groninger boer die contact zocht met andere boeren om de oprichting te bespreken tot de laatste opzichter die contacten onderhield in Engeland om het strokarton te verkopen. Alle activiteit was erop gericht de industrie in Groningen te stimuleren.

Met de routes Terug naar de toekomst, kunnen de structuren die voor de strokartonindustrie aangebracht zijn, herontdekt worden. Welke veranderingen zijn er in het landschap aangebracht voor deze bedrijfstak? Welke initiatieven zorgen nu nog steeds voor werkgelegenheid? Welke risico’s zijn er lang geleden genomen? Welke personen hebben het beste in weten te spelen op de mogelijkheden in de provincie? Deze vragen kunnen gesteld worden langs de route door de provincie en de speciale app-punten die daarvoor gekozen zijn. Aan de hand van leuke anekdotes wordt de geschiedenis van de mensen van de strokarton tot leven gebracht.

Download de Groninger Routes App van Marketing Groningen om de routes te beleven!

Op de vruchtbare akkers van het Hoogeland kon veel koren worden verbouwd en door de komst van kunstmest leken de mogelijkheden eindeloos. De zwagers Lammert Dijkhuis en Geuchien Zijlma zagen een braakliggend terrein in Ulrum waar eens de Asingaborg stond, als ideale locatie voor een strokartonfabriek. In 1873 verrees aan het water de fabriek Ceres, waar directeur Liessen en honderd man personeel aan de slag konden. Elke dag waren de Ulrummers er getuige van hoe de Liessen naar de fabriek strompelde doordat hij gebrekkig liep. Al snel waren ze er ook getuige van dat de sloot die voor de fabriek langs liep vervuild werd met afvalwater van de fabriek en steeds erger begon te stinken. De oprichters Zijlma en Dijkhuis maakten zich grote zorgen over de fabriek. Financieel ging het de fabriek niet voor de wind. Rond 1900 produceerde de fabriek, namelijk ongeveer 100 ton karton per week met 100 man, terwijl in de fabriek in Hoogkerk met evenveel personeel 500 ton per week werd geproduceerd. Een zorg was de kwaliteit van het karton. Die bleef ver achter bij de kwaliteit van strokarton van andere fabrieken. Zijlma en Dijkhuis hadden het vermoeden dat het brakke water bij Ulrum een oorzaak voor de slechte kwaliteit was. Ze verkochten de fabriek rond 1900 aan de heer Nienoord uit Pekela, maar ook hij kon niet voor een hogere productie zorgen. De fabriek werd gesloten en afgebroken in 1916.

Bericht in het Nieuwsblad van het Noorden op 16 maart 1912:

Oprichters van de fabriek Ceres in Ulrum, Geuchien Zijlma en Lammert Dijkhuis:

Foto’s: collectie Organisatiebureau Geert Lameris.

Voor meer informatie over de boeren op het Hoogeland: http://www.hetverhaalvangroningen.nl/verhalen/boerenfamilies-op-het-hoogeland-nemen-initiatieven/view

Nog geen jaar na hun huwelijk overleed Itje aan complicaties tijdens de bevalling toen ze het leven schonk aan een zoon. Geuchien treurde om het verlies zijn vrouw en deed een haarlok van haar in een flesje dat hij voor altijd bewaarde. Ondanks zijn verdriet onderhield hij zijn goede contacten met de familie van Itje. De oprichting van een strokartonfabriek in Ulrum, samen met zijn zwager Lammert Dijkhuis, zorgde voor de nodige afleiding. Ze moesten op zoek naar een geschikte locatie voor de fabriek, een geschikte directeur en de modernste machines die geplaatst moesten worden. In 1873 openden de boeren en zwagers Zijlma en Dijkhuis de strokartonfabriek Ceres. Een jaar later, in 1874, hertrouwde Geuchien met Hillegonda Zuidema. Zij schonk hem nog twee zoons en twee dochters. Eén van zijn dochters, Hilda, trouwde later met Theodoor Mansholt, een zoon van de herenboer Derk Roelofs Mansholt. In zijn vrije tijd schreef Geuchien Zijlma aan zijn jeugdherinneringen die in 1891 gepubliceerd werden onder de naam ‘Ommelander Schetsen’. Ook was hij lid van de provinciale staten en werd hij gekozen tot lid van de Eerste en de Tweede Kamer. Rond 1900 droeg Zijlma het bestuur van de fabriek Ceres over aan de heer Nienoord uit Pekela. Geuchien Zijlma overleed op 83-jarige leeftijd in Groningen.

Strocartonfabriek Ceres in Ulrum:

Voor meer informatie over de boeren op het Hoogeland: http://www.hetverhaalvangroningen.nl/verhalen/boerenfamilies-op-het-hoogeland-nemen-initiatieven/view

De locatie voor de fabriek Ceres aan het water in Ulrum leek heel geschikt om strokarton te produceren. Via het hunsingokanaal kon stro aangevoerd worden en strokarton afgevoerd. Bovendien kon het water gebruikt worden voor het vermalen van het stro met kalk zodat er strokarton van gemaakt kon worden. De vele mogelijkheden met een grote haven kon echter ook negatieve gevolgen hebben. Zo hadden de zwagers Dijkhuis en Zijlma waarschijnlijk geen rekening gehouden met de gevolgen van gebruik van water met een hoog zoutgehalte. De kwaliteit van het karton was hierdoor erg laag. De fabriek leverde uiteindelijk nauwelijks geld op en in 1900 moesten de heren concluderen dat ze het beter konden verkopen. Van de vruchtbare kleigrond kon veel graan geoogst worden, en dus veel stro. Maar onverwacht bleek Ulrum dus toch geen ideale locatie voor een strokartnfabriek. Het Hoogeland speelde in de strokartonindustrie maar een bescheiden rol.

De haven Zoutkamp speelde na 1969 op internationaal gebied ook geen grote rol meer. In dat jaar werd het Lauwersmeer afgesloten van de Waddenzee. De visserij had geen last van deze afsluiting, in Lauwersoog kregen de vissers van Zoutkamp een grote visafslag.

Foto: E.J. Brands www.beeldbankgroningen.nl (818-18764).

Foto van een schip dat stro vervoerde:

Voor meer informatie over de boeren op het Hoogeland: http://www.hetverhaalvangroningen.nl/verhalen/boerenfamilies-op-het-hoogeland-nemen-initiatieven/view