Het voltallige personeel verzamelde voor de fabriek voor een groepsfoto. Er werden banken opgesteld en aan iedere kant een mand met bloemen. Ook de echtgenotes van de directeuren waren er bij voor de foto. De fabriek was in 1899 opgericht en in 1949 werd de foto gemaakt. In het midden van de voorste rij, houdt (vermoedelijk) de heer Beukema het bord vast waar het jubileum op staat.

Herkent u mensen op deze foto? Of weet u meer over het jubileum? Neen gerust contact met ons op zodat wij onze informatie kunnen aanvullen. (050 577 78 58 / info@strokarton.nl)

In het Nieuwsblad van het Noorden werd in ieder geval melding gemaakt, dat één van de werknemers, de heer Schierbeek, al een halve eeuw in dienst van de Beukema&Co. Hij was 50 jaar daarvoor aangesteld als opzichter van de fabriek. Hij zal vermoedelijk ook op deze foto staan.

Op de foto staan de volgende personen:

1e onderste rij van links naar rechts:

1. Hoofdopzichter van der Veen. 2. H. Lubbers, analyst op het laboratorium. 3. en 4. kantoorpersoneel. 5. Roelf Vonk, eerste assistent, later bedrijfsleider productie. 7. Marcus de Vries, bedrijfsleider.

2e rij zittend van links naar rechts:

12. Opzichter Jager. 13. Charles Schierbeek. 14. Klaas Postma. 15. J. Hoving, directeur secretaris, kocht onder andere oud papier. 16. Ir. R. Helleman, chef in het laboratorium. 17. mevrouw Beukema-Goudsmit, zeer actief lerares, P.v.d.A., met woningen van het personeel en de damesclub. 18. De heer T.R. Beukema. 19. Mevrouw Brugmans-Beukema, professor de Langen, mevrouw de Lange, D. Wever, Hilko Koning, Marten Snijder.

3e rij staande van links naar rechts:

1. M. de Vries, chef werkplaats. 2. Oosterhof. Laatste in de rij. A. Wever; inkoop van alle stro.

4e rij staand van links naar rechts:

2. Reicheboer – boekhouder. 3. B. Stuut – electricien.

5e rij staand van links naar rechts:

Foto: gemaakt door Piet Boonstra. Privébezit van de heer Vonk, Hoogezand. Hij gaf  de namen van de personen op de foto.

Niet alle namen van de personen op de foto zijn ons bekend.

Met de klok mee, van links naar rechts zittend gaat het om de volgende personen: geheel links: de heer H.A. Van Wermeskerken, ‘Albion’, naast hem: de heer A. Olthof, ‘Erica fabrieken’. Vierde van links: de heer N.H. Stel, ‘Coöperatieve Stroocartonfabriek De Toekomst Scheemda’. En geheel rechts, met sigaret, de heer ir. E. H. Muntinga, ‘Coöperatieve Stroocartonfabriek De Eendracht, Appingedam’. Derde van rechts, met bril, de heer Leuning, ‘Coöperatieve Strocartonfabriek Reiderland Winschoten’.

Staande van links naar recht: geheel links, de heer J. Tuzee, ‘Britannia Oude Pekela, tweede van links, de heer D.G.S. Landweer, ‘W.A. Scholten, Sappemeer’. Vierde van links, de heer B.F. Drenth, ‘De Kroons, Oude Pekela’. Zesde van links, de heer R.L. Addens, ‘Coöperatieve Stroocartonfabriek De Dollard Nieuweschans’. En geheel rechts, staand, de heer W.S. De Muinck-Keizer, ‘Hollandia Coevorden’.

Tijdens het diner voor Commissarissen werd een contract opgesteld over een gezamenlijke prijs- en productieregeling. In het contract zijn de volgende fabrieken vertegenwoordigt: Albion, Britannia, De Dollard, De Eendracht, De Erica, de Free&Co, De Halm, de Hollandia, de Hooites-Beukema, de Kroon, Ons Belang, Reiderland, de W.A. Scholten, De Toekomst, de Union, de Vrijheid, en de Beukema&Co. Een kopie hiervan ziet u hier:

De tekst bovenaan de pagina luidt als volgt: Contractanten verbinden zich om, in geval zij hunne fabriek aan derden verkoopen, verhuren of in exploitatie overdragen, zich sterk te maken of te garandeeren, dat de nieuwe exploitant de bepaling dezer overeenkomst nakomt.

Contractanten verbinden zich zoveel mogelijk mede te werken tot een loyale uitvoering van bovenstaande bepalingen en met name verbinden zij zich om zich te onthouden van alle handelingen, die tegen den geest van dit contract indruischen of die de bepalingen van dit contract illusoir maken.

Deze overeenkomst eindigt 30 juni 1939. Vóór 1 januari 1939 zal een vergadering worden belegd, waarin zal worden beraadslaagd over een eventueele verlenging dezer overeenkomst. Slechts met algemeene stemmen kan hiertoe worden besloten.

In duplo opgemaakt te Groningen, den 18 Juni 1937

Ook de Directeur van de Naamloze Vennootschap Beukema&Co ondertekende de brief. Voor hem werd een aparte toevoeging op het contract opgemaakt:

Ondergeteekende de N.V. Cartonfabriek Beukema&Co te Hoogezand verklaart overeenkomstig  artikel 15 van deze overeenkomst toe te treden op alle bepalingen van dit contract waarbij de productiecapaciteit van haar fabriek wordt vastgesteld op 415 ton per week.

Kopieën van het contract en de foto ontvingen we van de heer Van Wermeskerken. De orginelen bevinden zich in zijn privéarchief.

Zijn bureau kwam terecht bij zijn schoonzoon in de meesterswoning in De Vennen te Veelerveen.

Inmiddels zit de kleinzoon van Albert Vosman, Wim A.H. Rozema, nu nog dagelijks op de laptop te werken aan dit eikenhouten kunststukje.

In 2002 noteerde Rozema de geschiedenis van dit schrijfmeubel :

WEL SCHRIFT , DEI BLIFT …!

Vaaier loadjes links ,

Vaaier loadjes rechts .

En in t midden :

n Grote braide loa .

Bovenop :

n Groot schriefblad ,

Van ain vatteg

Bie tachteg .

k Wait nog ,

Dat ons opa

Heur mitnam

Oet Ol Pekel .

Britannia ruumde de boudel op

En opa mog zien aigens mitnemen .

Dou kwam ze bie ons

In t kantoor .

Menneg braif wur der

Deur meester op schreven ,

Belastenpapieren wuiren der op invuld .

En aal ons hoeswaark :

Soms ,

Tot daip in de nacht

Zat je bie heur te waarken .

Nou stait t haile spul

Bie ons

In t koamer :

Braiven worden der op schreven ,

Belastenpapieren worden der op invuld .

Joen gedachten loat je bie heur de vrije loop …

Je binnen in joen aigen wereld …

En in de wereld van meester …

En in de wereld van opa …

Vaaier loadjes links ,

En vaaier loadjes rechts …

En in t midden :

n Grote braide loa …

c. Wim A.H. Rozema, april 2002.

Foto: privéarchief W. A. H. Rozema

Zijn ouders Hendrik Nijmeijer en Jannie Meeringa poseerden samen in de tuin van hun woning aan de Paterslaan in Gasselternijveenschemond in het jaar 1955 (ongeveer).

Bé Nijmeijer stuurde ons deze foto. Zijn familie was al langer betrokken bij de strokartonindustrie, zijn opa, Berend Nijmeijer, werkte eerder ook bij Ons Belang. Zijn opa woonde aan de Semskade in Stadskanaal. Op onderstaande foto staat hij als tweede van links:

Foto’s: privéarchief Bé Nijmeijer

Strokartonfabriek Ons Belang:

Terug naar de toekomst: Jan Grijze gefilmd door Andere Vertoningen on Vimeo.

Jan Grijze kreeg negen kinderen. De jongste zoon noemden ze ook Jan, en hij vertelde over de betekenis van de fabriek voor zijn vader. Ook vertelde hij ons over de barre omstandigheden waarin de werknemers soms moesten werken. ‘In de winter was het steenkoud en in de zomer ontzettend heet. Zo hadden ze in de winter soms een emmertje warm water op de werkplek staan. Als de vingers dan te veel verkleumd waren, doopten ze hun handen gauw in de emmer zodat ze weer een beetje op temperatuur kwamen.’ Toen hij 54 jaar was, werd Jan Grijze nog aangesteld als opzichter van de fabriek. Daarom mocht hij met zijn gezin in de opzichterwoning aan de Oosthofflaan, vlakbij de fabriek, gaan wonen. Om te kunnen beginnen als opzichter, moest Jan Grijze wel eerst een cursus doen. Zijn zoon, Jan Grijze jr. hielp hem bij het leren voor het examen. Hij slaagde voor het examen en kon aan de slag als opzichter. Jan Grijze jr. vertelde ons: ‘Als arbeider liep mijn pa altijd over straat met een pet. Toen hij opzichter was, kocht hij opeens een hoed. Hij was plotseling een man van aanzien.

Jan Grijze noemde de Toekomst ‘zijn’ fabriek. Jan Grijze jr. zei hierover: ‘Voor mijn vader was het echt een klap toen de fabriek dicht moest.’

Opzichterwoning aan de Oosthofflaan:

Foto: privéarchief Jan Grijze jr. Van Jan Grijze sr. en zijn weinig foto’s. Voor een trouwfoto bijvoorbeeld was destijds geen geld. Bovenstaande foto is gemaakt tijdens het huwelijk van een zoon van het paar.

(Foto in bezit van RHC Groninger Archieven, krantenfoto, www.beeldbankgroningen.nl (818-23070).

Mevrouw Siertsema is een kleindochter van Elzo Free. Ze was 10 jaar toen haar grootvader overleed.

Als kind kwam zij regelmatig in strokartonfabrieken, hoewel haar vader niet in de strokarton werkzaam was.

Haar vader, een zoon van Elzo Free, heeft niet in de strokarton gezeten. Hij was huisarts in de stad Groningen. Haar vier ooms, de broers van haar vader, wel.

Mevrouw Siertsema vertelde dat Elzo Free uit een gezin kwam met 17 kinderen, van twee moeders, en dat hij uiteindelijk 98 jaar is geworden.

Hoewel hij geboren werd in Duitsland, werd hij in 1891 Nederlander. Hij heeft aan de Feiko Clockstraat nummer 98 in Oude Pekela gewoond.

Hij is getrouwd geweest met Elisabeth Kuiper, dochter van een scheepsbouwer uit Oude Pekela. Helaas werd hij al snel weduwnaar. Elisabeth overleed in 1894 in Oude Pekela. Hun kinderen werden opgevoed door een nicht van Elzo Free.

In de tijd dat Elzo Free nog in Duitsland woonde, deed hij kennis op over techniek bij machinefabriek Hoyer in Leer. Die kennis zette hij later in voor de ontwikkeling van de strokartonindustrie in Groningen.

Op de pasgebouwde Rollenloods aan de linkerkant schreef hij: ’1965 Vlak voor Verkoop’. De nieuwe loods had de heer Van Wermeskerken in 1964 laten bouwen. Ook liet hij betonpaden rondom de fabriek aanleggen zodat de vrachtwagens zonder al teveel gehobbel bij de fabriek konden komen. Ook werd het banengebouw verlengd en werd er een extra groter krachtstation geïnstalleerd. Deze aanpassingen waren onderdeel van de vele verbeteringen in 1964 en 1965 die ter hand genomen werden door de heer Van Wermeskerken.

Toen Petrus Johan van Wermeskerken 30 jaar was, nam hij de leiding over de Albion over van zijn vader Hendrik Anthonius van Wermeskerken: “met de investeringen die voor de overdracht grotendeel al waren gerealiseerd, ging ik voortvarend van start.”

Vanaf die tijd moest hij ook alleen naar Engeland waar veel klanten zaten die het strokarton kochten. Ook kwamen Engelse afnemers soms naar Groningen en dan logeerden ze bij de familie Wermeskerken thuis.

Hij vertelde ons dat de Albion een rijke geschiedenis kent. De fabriek had 2 papierbanen. Vlak na de oprichting van de Albion kocht de fabriek een papierbaan van strokartonfabriek de Wilhelmina over.

De werknemers van de Albion kwamen na de sluiting in 1967 goed terecht. Ze konden aan de slag bij andere strokartonfabrieken doordat de Albion één van de eerste was die de deuren sloot.

Op de voorgevel van de fabriek (in het wit) staat: N.V. Stroocartonfabriek ,,Albion”

Foto: Petrus Johan van Wermeskerken.

Voor meer informatie over de Albion, klik door naar: http://demensenvandestrokarton.nl/hooggeeerd-publiek/

 Door Jan René Olthof

In mijn verhaal schrijf ik strocartonfabriek, carton en cartonnage steevast met een letter c omdat in de glorietijd van de Erica carton de juiste spelling was!

Ik zal me even voorstellen: Ik ben Jan René Olthof, geboren in 1953 te Winschoten, zoon van Jan Olthof, die tot zijn te vroege overlijden op 51-jarige leeftijd op 17 juni 1971 directeur was van de N.V. Erica fabrieken met als standplaats Oude-Pekela.

Een foto van mijn vader, welke drie maanden voor zijn overlijden is gemaakt, heb ik hieronder toegevoegd.

Jan Olthof (1971)

Mijn grootvader Albert Olthof  is in 1919 als voormalig boekhouder van DWM & Co (thans Avebe) te Veendam door de grootaandeelhouder en president-commissaris Jo Smit als directeur naar de Erica te Oude-Pekela gehaald om orde op zaken te stellen. De vorige directie had er toentertijd een grote puinhoop van gemaakt.

Directeur Albert Olthof

De heer Jo Smit en mijn grootvader Albert Olthof hebben samen in 1928 de Strocartonfabriek Erica II opgericht. Zij hebben daarvoor de voormalige in 1926 gesloten coöperatieve aardappelmeelfabriek “De Drie Provinciën” te Oostwold (Wk) laten ombouwen.

Na de tweede wereldoorlog is mijn vader Jan Olthof na een door de oorlog afgebroken studie economie te Rotterdam bij de N.V. Erica Fabrieken te Oude-Pekela in dienst getreden. Na een gedegen opleiding in de fabriek om het gehele productieproces beter te leren begrijpen is mijn vader adjunct-directeur geworden. In 1955 heeft mijn vader Jan Olthof zijn vader Albert Olthof opgevolgd als directeur. De papiermakers te Oude-Pekela, die mijn vader ook als klein jongetje Jan hadden gekend, noemden hem daarna steevast “Mijnheer Jan”.

Foto’s Erica II

Ik ben in het bezit van vijf kleine fotootjes, welke rondom Erica II van de fabriek door mijn vader in een strenge winter ( de Munnikevaart was volledig dichtgevroren) in of direct na de tweede wereldoorlog met zijn Zeiss Ikon klapcamera moeten zijn gemaakt. Op het eerste fotootje is voor de fabriek nog een grote berg met steenkolen te zien.

De gescande foto’s heb ik hierna toegevoegd.

De fabriek

De strocartonfabriek Erica II te Oostwold (Wk) had een bredere en wat langzamere cartonbaan dan normaal. Daardoor kwam er een hoger kwalitatief vel carton vanaf, welke beplakt met papier o.a. zijn weg vond naar de cartonnage afdeling van de Erica te Oude-Pekela. In deze afdeling werd in de glorietijd grote hoeveelheden Blue Band en Brio boterdozen gemaakt voor Van den Bergh & Jurgens (thans Unilever) te Rotterdam.

Door de opkomst van steviger golfcarton hebben we deze orders voor boterdozen gaandeweg verloren. We zijn toen mooie bedrukte dozen voor de Beckbierbrouwerijen in Noord-Duitsland gaan maken. Daarnaast zijn we toen ook halve dozen (dus zonder deksel of dekselflappen), welke van binnen geplastificeerd waren, voor de tuinbouw in het Westland gaan produceren.

De eigen binnenvaarttanker Erica haalde voor zowel de Erica te Oude-Pekela als de Erica II te Oostwold (Wk) de stookolie op in Rotterdam.

Daarnaast had de N.V. Erica fabrieken te Oude-Pekela nog een rijnschip genaamd Jo Smit en een kustvaartcoaster genaamd Luise-Emilie in zijn bezit. Deze coaster voer bij Wagenborgen te Delfzijl.

Reclame

In de zestiger jaren van de vorige eeuw werd er door de Erica ook op bescheiden schaal aan reclame gedaan. Ze gaven aan klanten en belangstellenden o.a. bedrukte vloeiblaadjes uit. De bedrukking prees massief cartonnen dozen aan met kreten zoals:

• Van nature reeds goedkoop!
• Vanzelfsprekend…
• Van buskruit tot boter!
• Nòg een winstpunt: Gemakkelijk coatbaar

Een viertal van deze vloeiblaadjes heb ik nog in mijn bezit en als zodanig hierna weergegeven.

Het logo boven het telefoonnummer is de Erica II

Weeklonen

Mijn vader bezocht de Erica II meestal wekelijks op dinsdag of vrijdagmiddag voor overleg met de bedrijfsleiding. Op vrijdagmiddag nam hij dan ook steevast de weeklonen in een grote tas mee. De weeklonen werden, toen nog zoals gebruikelijk was, in contant geld uitbetaald. De rest van de week liet mijn vader de dagelijkse gang van zaken aan de goede mensen te Oostwold (Wk) over. Zo gemiddeld één keer in de drie weken ging mijn vader, na de Erica II bezocht te hebben, door voor verder overleg naar de grootaandeelhouder en president-commissaris Jo Smit te Groningen.

Zelf kwam ik in mijn jeugd gemiddeld één keer per jaar op de Erica II. Ik mocht dan met mijn vader mee. We bezochten dan ook altijd de mooie cartonbaan.
Verder bewaar ik ook prettige herinneringen aan o.a. de laatste bedrijfsleider de heer ing. Heller. Mijn zuster en ik hebben van hem in onze jeugd leuke jonge konijntjes gekregen.

Erica II in luciferstokjes

Ter gelegenheid van zijn 85-jarige verjaardag in 1967 heeft de heer Jo Smit de Erica II aan de hand van een actuele foto (en met ondersteuning van de foto van de fabriek nog als aardappelmeelfabriek) in het platte vlak d.m.v. luciferstokjes door de heer George v. d. Es als afbeelding laten vervaardigen. Deze afbeelding heeft hij mijn vader in privé-eigendom geschonken en is binnen onze familie gebleven.
Een van links genomen digitale foto van de Erica II:

Een van rechts genomen uitgesneden digitale foto van de Erica II afbeelding heb ik hierna weergegeven.

Testament

De heer Jo Smit is tussen 1967 en 1971 op hoge leeftijd komen te overlijden. Zijn testament voorzag in o.a. de volgende twee erfgenamen, te weten “De Koninklijke Nederlandse Draf- en Rensport” ten behoeve van het gedurende een aantal jaren verrijden van de Jo Smit prijs naast die van de Gouden Zweep, en een fonds teneinde te kunnen komen tot een Jo Smit sportpark in zijn geboorteplaats Zuidhorn.

Daarnaast was het testament bezwaard met een groot aantal legaten waarbij netto geldbedragen waren toegezegd. Dit alles had tot gevolg dat er bij de Erica op dat moment geen investeringen meer konden worden uitgevoerd. De executeur-testamentair (en tevens president-commissaris) was de heer Arkema, accountant te Paterswolde. Mijn vader Jan Olthof is toentertijd nagegaan of het mogelijk was om het testament juridisch aan te vechten. Er bleken geen mogelijkheden te zijn.

Liquidatie

Door het slechte economische tij, een sterk opkomende golfcartonindustrie en een forse afvalwater- cq milieuproblematiek was het helaas ook niet mogelijk om bij de banken een forse lening los te krijgen. Hierdoor kon ook een soort doorstart en/of management buy-out, in wat voor vorm dan ook, niet plaatsvinden.

Teneinde de legaathouders en erfgenamen te kunnen uitbetalen is toen besloten tot algehele liquidatie van de N.V. Erica fabrieken over te gaan. Triest maar helaas waar! De cartonbanen te Oude-Pekela en Oostwold (Wk) zijn begin 1971 definitief stilgelegd. De cartonnage afdeling te Oude-Pekela is na nog eerst een korte periode van zelfstandigheid, met carton leveranties door de Vrijheid te Veendam, uiteindelijk verkocht aan Ceres/Sparreboom te Oude-Pekela. Het machinepark is toen daar naartoe overgeplaatst.

De vrouw van de heer Jo Smit heeft regelmatig tijdens haar leven tegen mijn vader en moeder gezegd, dat later na hun overlijden de fabriek voor de mensen zou zijn die gedurende hun leven hard voor hen hadden gewerkt. Dat zou heel wat socialer zijn geweest! Helaas is zij eerder dan de heer Jo Smit overleden en is het anders gelopen.

Ik hoop door deze voorgaande historische informatie iets te hebben kunnen bijdragen aan het mooie culturele erfgoed van de N.V. Erica Fabrieken en de Strocartonfabriek Erica II te Oostwold (Wk) in het bijzonder.

Door: Jan René Olthof.

Voor het verhaal van Jan René Olthof over de Erica in Oude Pekela, klik door naar: http://demensenvandestrokarton.nl/de-uiteindelijke-ondergang-van-de-erica-te-oude-pekela/

Deze regels komen uit De Duizelingwekkende jaren van Philipp Blom. In dit boek beschrijft Blom hoe Europa aan het einde van de 19^e-eeuw verandert. Het waren jaren van wetenschappelijke vooruitgang, van uitvindingen en artistieke vernieuwingen.

Het is fascinerend te zien en te ontdekken dat Groningen haar eigen duizelingwekkende jaren kende. Dankzij initiatiefnemende boeren ontstaat de agrarische-industrie, waarbij de infrastructuur van Groningen volop wordt benut. Dankbaar is gebruik gemaakt van de vele waterverbindingen, van mensen die op zoek waren naar werk, en van mensen die geld hadden om te investeren.

Ideale infrastructuur voor strokarton

Het was ook de tijd waarin boeren in Oost-Groningen het initiatief namen voor onderzoek naar de verwerking van stro. In de tweede helft van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw werden meer dan twintig strokartonfabrieken opgericht in de provincie Groningen. Met name in Oude Pekela waar in totaal negen fabrieken verrezen. Alle strokartonfabrieken lagen aan het water, waardoor water en turf binnen handbereik lagen. Water en turf vormden de basis voor de energievoorziening van de fabrieken. Daarnaast kon water en stro aangevoerd worden; de grondstoffen van strokarton. Andersom kon via de vele waterwegen het strokarton weer afgevoerd worden naar bestemmingen als Groot-Brittannië en Duitsland. De meeste fabrieken stonden in de Veenkoloniën en het Oldambt. Maar ook op enkele plaatsen daarbuiten verrezen fabrieken zoals de Erica II in Oostwold, de Halm in Hoogkerk en de Ceres in Ulrum.

Honderd jaar lang strokarton

Honderd jaar lang werd van het afvalproduct stro een nieuw product gemaakt; strokarton. Terwijl de boeren voor de komst van de fabrieken hele bulten stro in de fik staken omdat ze er niks mee konden, werd het stro na de komst van de fabrieken goud waard. De eerste fabrieken werden opgericht door één of een paar rijke investeerders, later werden coöperaties opgericht zoals De Toekomst en De Vrijheid. Honderd jaar lang was strokarton een product om trots op te zijn. Over de hele wereld was vraag naar strokarton en met name Groot-Brittannië was een grote afnemer.

De uitgangspunten van Philipp Blom kunnen letterlijk teruggevonden worden in deze honderd jaren van strokartonproductie. De wetenschappelijke vooruitgang komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in de uitvinding van één van de grondstoffen van strokarton; het waterglas. De jonge jurist Mr. Hesse, de heer E.F. Botma, apotheker Koning en Dr. Van Olm namen eind negentiende eeuw het initiatief om waterglas te gaan produceren. Ze stichtten samen de GEMBO op in Winschoten. De naam van de nieuwe fabriek ademt de sfeer van het vertrouwen in ongekende mogelijkheden; Gemeenschappelijk Energie Maakt Bloeiende Onderneming. Ook in namen van strokartonfabrieken kwam dit vertrouwen terug. De Toekomst, De Vrijheid, De Eendracht en Ons Belang zijn daar voorbeelden van. De technische uitvindingen op het gebied van stoommachines, gemalen en elektriciteit werden in de strokartonfabrieken ten volle benut. Ten slotte was er ruimte voor artistieke vernieuwingen die tot uitdrukking werd gebracht in de prachtige gevels van de fabrieken. In het gerestaureerde gebouw De Toekomst bij Scheemda is de bijzondere architectuur van architect P.G. Cremer, dat meer dan eeuw terug werd gebouwd, nog terug te zien.

Onbekende bestemming

Een eeuw na de opkomst van de strokartonindustrie, werd langzamerhand duidelijk dat het strokarton niet rendabel genoeg meer was. De grondstof stro werd vervangen door oud papier. Het eindproduct was niet langer strokarton, maar massief karton. Een aantal fabrieken kon niet op deze veranderen markt inspelen en moesten hun deuren sluiten. Steeds minder fabrieken konden met steeds grotere machines meer papier en karton produceren. Tegenwoordig draaien er nog verschillende kartonfabrieken in de provincie Groningen die een groot deel van de wereldproductie voor hun rekening nemen; Smurfit Kappa GDF in Oude Pekela, Smurfit Kappa Twincorr in Nieuwe Pekela, Smurfit Kappa Solid Board b.v. in Hoogkerk, Smurfit Kappa Solid Board b.v. in Nieuweschans, Smurfit Kappa Solid Board b.v. in Oude Pekela en ESKA Graphic Board in Sappemeer. De initiatieven die aan het einde van de negentiende eeuw werden genomen die leiden tot een ware strokartonindustrie in Groningen, vormen nu nog de basis voor een belangrijke bedrijfstak voor de provincie. ‘De wereld die steeds harder voortraast’ vraagt nog steeds om karton geproduceerd in Groningen.

Onbekend is hoelang deze vraag nog blijft bestaan. Met de tegenwoordige technologische veranderingen neemt de digitale wereld een steeds grotere plaats in het bedrijfsleven in. Papier heeft misschien haar beste tijd gehad, de verwerking van oud papier tot karton daardoor misschien ook wel. Wellicht moet er nu opnieuw gezocht worden naar een nieuw grondproduct voor karton. Zou het stro haar weg toch weer terug vinden naar de fabrieken?

Foto: Frank Straatemeier.