Vermoedelijk heeft hij net een vracht stro afgeleverd bij De Eendracht in Appingedam. Hij rijdt met zijn paard Nelly door Roodeschool ter hoogte van café Aldershof.

Strokartonfabriek De Eendracht had haar grondgebied ingedeeld in verschillende regio’s. Voor elk ervan werden 2 stromenners aangenomen. De stromenners, kregen afhankelijk van de afstand van de boerderij naar de fabriek, twee tot maximaal zes centen voor een pak stro.

Foto: privéarchief B. Wit.

Informatie: Willem Friedrich, De Laatste Strohalm (Noordbroek 2009).

Hier een overzicht van foto’s van transporteurs:

Legertrucks werden na de oorlogsjaren ingezet voor de transport van stro. Deze truck vervoerde onder andere stro naar de Eendracht in Appingedam en de Halm in Hoogkerk. Deze foto is van Bene Wit, Roodeschool.

Strorijders uit Pekela:

Bene Wit, 1954/1955 aan de Noordoostpolderweg tussen Blokzijl en Steenwijk.

Wolter Bos uit Roodeschool met een auto van B.Wit Roodeschool. De foto is genomen in Tjuchum (1956/1957):

Abel Werkman met zijn zoon Harko tijdens een bedrijvenparade in Roodeschool met een vracht voor de Eendracht in Appingedam:

Gebroeders de Boer in 1964:

Weet u meer te vertellen over één van bovenstaande voertuigen? Neem gerust contact met ons op; info@strokarton.nl

Johan (Johannes) werd geboren in 1937. Tijdens de oorlog woonde hij in Wildervankl. De vader van Johan zat in het verzet. Ondanks zijn jonge leeftijd kan Johan zich de emoties en angsten uit die tijd nog goed herinneren. Zijn vader regelde huisvesting en voeding voor onderduikers. Johan herinnert zich nog het verhaal dat Duitsers door het raam keken en onderduikers zich onder het tafelkleed moesten verschuilen. Jaren later ging hij bij zijn ouderlijk huis in Wildervank kijken toen deze gesloopt ging worden. Hij zag toen onder het keldertrapje een luik dat naar een kruipruimte ging dat uitkwam bij een andere woning. Hij herinnert zich ook dat op de zolder van het huis turf werd bewaard, maar de zolder werd ook gebruikt om de radio te verbergen.

Toen Johan 17 jaar was, leerde hij zijn toekomstige vrouw Jantje kennen. De familie van Jantje is echt een strokartonfamilie. Haar vader en jongste broer werkten bij De Eendracht. De ouders van Jantje woonden in Siddeburen. In de nacht dat Jantje geboren werd, was haar vader niet thuis, omdat hij nachtdienst had.

Johan Drayer vertelde het volgende over het werk op de fabriek:

‘Vroeger was het een voordeel dat je geen opleiding hoefde te hebben en toch een goede boterham kon verdienen in de strokartonindustrie. Drayer ging aan de slag met veel werkplezier. De mensen op de fabriek maakten er wat van. Een ander voordeel was dat huisgenoten van de strokartonarbeiders zaterdags in de fabriek mochten douchen. En, zoals eveneens in Oost-Groningen, dat veel mensen een tuintje hadden, waar ze dankzij de ploegendiensten tijd voor vrij konden maken om ook daarin te werken.’

De Eendracht was een van de belangrijkste werkgevers in Appingedam. Later bij de opkomst van de chemie, zijn bijvoorbeeld veel mensen naar AKZO gegaan.

De Eendracht in Appingedam:

Foto van Piet de Greef.

Bij de oprichting van de fabriek werd deze ingericht met 3 kartonbanen. Twee voor de productie van dik karton en één voor wat minder dik karton. Verder werden er vier bolkokers geinstalleerd, vijf Hollanders en zes Kollerstenen. De firma Stork in Hengelo leverde twee stoommachines; een grote van 450 pk en een kleinere van 40 pk. De grote was voor de aandrijving van de fabriek, de kleine voor het opwekken van stroom.

Voor meer informatie over het productieproces: http://demensenvandestrokarton.nl/productieproces-strokarton/

Voor meer informatie over de Eendracht:

http://demensenvandestrokarton.nl/stoere-schippersvrouw/

http://demensenvandestrokarton.nl/altijd-een-risico-dat-stro/

http://demensenvandestrokarton.nl/belangrijke-werkgever-in-appingedam/

De pakken stro verrezen vaak metershoog op de fabrieksterreinen.

Stro inladen (foto mevrouw Swiers):

Daarna werd het stro naar binnengebracht de fabriek in, waar het onder handen werd genomen door de ‘hakselsnieder’. Hij zorgde ervoor dat het stro in kleine stukjes werd gehakt. Daarbij was het van groot belang dat er geen graankorrels in het stro achterbleven. Daardoor zou het karton te papperig worden. De korrels werden door verschillende arbeiders uit het stro gesorteerd. Dit werd gedaan door het stro omhoog te blazen, waardoor de zwaardere korrels als eerst weer naar beneden vielen. Die werden door de arbeiders dan vlug verwijderd.

Bolkoker (foto; Frank Straatemeijer):

Daarna bracht de Jacobsladder het haksel, zoals het stro na verwerking werd genoemd, naar de kokerzolder. In een bedompte atmosfeer werd het haksel gekookt. In zware kokers werd het rondgedraaid en verhit. Kalkmelk werd aan het haksel toegevoegd en het werd aangestampt met een stamper. Het draaien en koken van de pap nam bij grote kokers 8 uur in beslag. De kokerbaas bepaalde of de pap goed genoeg was.

Toevoegen van Kalk (still uit film over De Dollard):

Door de kollerbaas werd de pap vervolgens op de kollerstenen geschept. De kollerstenen liepen als wielen door een bak van hardhouten blokken. De pap werd daarmee nog verder fijngemalen. Bij de kollerstenen werd het pap vermengd met afvalwater waardoor het dunner werd.

De Hollanders (still uit film over de De Dollard):

De pap dreef via een goot verder naar de Hollanders. Met messen werd de pap nog fijner gemalen en werd er opnieuw water toegevoegd. Als de massa fijn genoeg was begon de ‘echte’ kartonproductie.

In gemetselde kuipen werden de laatste stofdeeltjes in de pap verwijderd door een knotenjongen. De knotenbak was een soort schuddende zeef, waarbij de knoten bleven liggen. Die werden door de knotenjongen verwijderd.

Papierbanen (still uit film over De Dollard):

Daarna begin het proces waarbij het vocht uit de massa werd gedrukt. De massa werd door verschillende zeven en persen gehaald en na een behandeling door de doekenpersen, ging het pap door naar de cilinders.

Kleefbak (still uit film over De Dollard):

Daarna ging het karton door naar de kleverij. Via enorme rollen kwam het strokarton hier aan waarna het gesneden en geplakt kon worden.

Tenslotte ging het strokarton naar de expeditie-ruimte. Daar werden de vellen strokarton inpakt door een legio arbeiders.

Functieomschrijvingen van medewerkers van strokartonfabrieken:

De Omroller, de Kokervuller, de Kokerchef, de Papiermaker, de Messenjong, de Verlader, de Strolosser, de Stoker, de Hakselsnijder, de Smid, de Smeerder, de Plakker, de Pompjongen, de Kleverbaas, de Expeditiechef, de Magazijnchef, de Inpakker en de Kalkblusser.

Informatie is afkomstig uit het boek: Uut stro zet. Honderd jaar strokarton in de Groninger Veenkoloniën. Dit boek is uitgegeven door het Veenkoloniaal Museum in 1985.

Functieomschrijven: Willem Friedrich, De Laatste Strohalm (Noordbroek 2009) p. 29, 30.

Gebruikers van de app kunnen kiezen uit vier routes die de laatste herkenningspunten van de verdwenen strokartonindustrie laten zien.

Verborgen in het landschap liggen de laatste herkenningspunten van een verdwenen industrie die bijna 140 jaar geleden passievol werd opgericht. Het winstgevende product was strokarton; karton gemaakt van stro en kalk. De groeiende vraag naar verpakkingsmateriaal resulteerde in de bouw van meer dan twintig fabrieken in Groningen met hoopvolle namen als ‘De Toekomst’, ‘De Vrijheid’, ‘De Eendracht’ en ‘Ons Belang’. Kortom; strokarton was ‘booming business’. De inzet en het vertrouwen van veel Groningers zorgde voor een belangrijke bedrijfstak dat over de hele wereld afnemers had. Honderd jaar lang was strokarton een Gronings product om trots op te zijn.

Sommige structuren lijken zo vanzelfsprekend dat vergeten wordt hoeveel menselijke energie ervoor ingezet is. Van de eerste schipper die met een volgeladen schip door de provincie laveerde tot de laatste strokartonarbeider die het strokarton te drogen legde. Van de rijke Groninger boer die contact zocht met andere boeren om de oprichting te bespreken tot de laatste opzichter die contacten onderhield in Engeland om het strokarton te verkopen. Alle activiteit was erop gericht de industrie in Groningen te stimuleren.

Met de routes Terug naar de toekomst, kunnen de structuren die voor de strokartonindustrie aangebracht zijn, herontdekt worden. Welke veranderingen zijn er in het landschap aangebracht voor deze bedrijfstak? Welke initiatieven zorgen nu nog steeds voor werkgelegenheid? Welke risico’s zijn er lang geleden genomen? Welke personen hebben het beste in weten te spelen op de mogelijkheden in de provincie? Deze vragen kunnen gesteld worden langs de route door de provincie en de speciale app-punten die daarvoor gekozen zijn. Aan de hand van leuke anekdotes wordt de geschiedenis van de mensen van de strokarton tot leven gebracht.

Download de Groninger Routes App van Marketing Groningen om de routes te beleven!

Bovenstaande afbeelding geeft een preferent van de fabriek weer.

Naamloze Vennootschap Stroocartonfabriek ,,Appingedam”, gevestigd te Appingedam. Opgericht bij akte dd. 22 maart 1905, ten overstaan van den notaris Mr. W.F.W. Buning te verlenen. Ontwerp goedgekeurd bij Kon. Besluit van 17 april 1905, no. 26. Gewilligd bij akten dd. 18 maart 1910 en 14 juli 1911 voor den notaris J.P. Smits te Amsterdam verleden, op de ontwerpen waarvan bewilliging is verleend bij Kon. besluiten. resp. van 22 februari 1910, no. 10 en 7 juli 1911, no. 54. Maatschappelijk Kapitaal f 750.000,-. Verdeeld in: 1000 gewone aandelen á f 500,-. (waarvan uitgegeven 705 aandelen) en 500 preferente aandelen a f 500,-

Na de oprichting van de fabriek in 1909 breidde de fabriek snel uit tot een capaciteit van 16.000 ton stro per jaar. Dit was goed voor gemiddeld 12.000 ton karton per jaar. Op 1 januari 1914 werkten er 116 mensen bij de fabriek. 34 van hen kwamen uit Steendam, Siddeburen en Tjuchum. Voor de werkgelegenheid in Appingedam was de fabriek een belangrijke werkgever.

De Eendracht (foto Piet de Greef):

Informatie afkomstig uit; Willem Friedrich, De Laatste Strohalm (Noordbroek 2009).

Wat ze precies doet is niet te zien. De foto is dan ook al gemaakt in 1907. Wellicht was ze samen met haar man op weg naar de Eendracht. Die fabriek is te zien op de achtergrond van de foto. Nadat er in de provincie Groningen al zo’n vijftien strokartonfabrieken opgericht waren, was Appingedam aan de beurt. Boer Richt Gerkes Mulder  was voorzitter van de Landbouwvereniging en nam het initiatief een strokartonfabriek op de agenda van de Landbouwvereniging te zetten. Boeren uit de hele omgeving hadden interesse. Vanuit verschillende dorpen kwamen ze op de voorbereidende vergaderingen; ’t Zandt, Appingedam, Ten Boer, Loppersum. Holwierde, Spijk, Tjuchum en Slochteren. OP een avond in november in 1899 hiel de heer Mulder in een dorpscafé een gloedvol betoog voor de oprichting van een fabriek. Hij was toen al jarenlang lid van de rederijkersvereniging en maakte van zijn kennis gebruik de oprichting van een fabriek te promoten. Hij sprak de volgende woorden:

‘Straks zullen de wielen wentelen, de riemen suizen, de kamraderen knarsen. Er zal strokarton van de banen lopen. En de boer, lid van de cooperatie, zou zijn stro zien worden tot edel verpakkingsmateriaal en deze exporteren naar Engeland en verder de wereld in.’

Na zijn betoog tekenden in totaal 7 boeren voor een aandelenpakket van 8000 gulden. De andere boeren durfden deze sprong niet te wagen en er was direct nog niet genoeg geld voor een fabriek. Het succes van andere fabrieken in de provincie bereikten in de loop der jaren echter ook Appingedam. Langzamerhand raakten de boeren overtuigd van de winstmogelijkheden van een strokartonfabriek.

Uiteindelijk werd De Eendracht in 1906 opgericht.

Foto: privécollectie Piet de Greef, Delfzijl.

Informatie afkomstig uit: Willem Friedrich, De Laatste Strohalm. Opkomst en ondergang van De Eendracht in Appingedam (Noordbroek 2009).

De opa van Henri Brinkema woonde vlakbij de fabriek De Eendracht. Hij zag de roetwolken boven de fabriek en schoot er een aantal foto’s van. Een serie oorverdovende knallen gingen aan de brand vooraf. De fabriek werd door het allesvernietigende vuur bijna volledig in de as gelegd.

Het vuur werd ontdekt op de afdeling waar het oud papier lag opgeslagen. Een harde oostenwind die op die dag waaide, zorgde ervoor dat de vlammen binnen de kortste keren oversloegen naar andere afdelingen van de fabriek. Het brandweercorps stond voor een hopeloze taak. Met man en macht probeerden ze in ieder geval de nieuwe hal, die in 1963 was gebouwd, te redden van de ondergang. Dit lukte gedeeltelijk, maar verder lag De Eendracht grotendeels in puin. Schade: 50 miljoen euro. De productie kwam volledig stil te liggen en 380 medewerkers konden voorlopig thuis blijven. Willem Friedrich vertelt in zijn boek De laatste strohalm, dat dit in feite het begin van de teloorgang van De Eendracht betekende.

De opa van Henri Brinkema vertelde hem dat wanneer de wind ongunstig stond, de roet uit de pijpen van de Eendracht neersloeg op het dorpje Opwierde. Een huisvrouw die dan de witte was buiten had hangen, kon alles weer opnieuw gaan wassen. De was was dan weer zwart zwart geworden van het roet.

Foto: privéarchief Henri Brinkema.

Informatie: afkomstig uit het boek Willem Friedrich, De Laatste Strohalm. Opkomst en ondergang van De Eendracht in Appingedam (Noordbroek 2009).

Adres: Eendrachtstraat Appingedam