Helemaal links op de foto staat Anna Kaldijk. Toen ze Wolter Meis leerde kennen was ze nog dienstmeid. Wolter verdiende zijn geld als dagloner. Meestal werkte Wolter Meis als schoorsteenveger. Ze trouwden in 1892 in Oude Pekela en gingen wonen in Bronsveen. Al snel breidde het gezin zich uit en ze zouden in totaal vijf jongens krijgen en drie meisjes. Rond 1910 poseerden ze met bijna het hele gezin voor hun huis. Van links naar rechts staat achteraan moeder Anna, daarnaast Elizabeth, vader Wolter en zoon Michiel. Vooraan staan de jongste zoon Jan Jakob, de twee jaar oudere Jan, dochter Maria Catharina en zoon Wolter jr. Oudste zoon Marten staat niet op de foto. Dochter Anna, die in 1906 geboren was, werd maar vier weken oud. Eén van hun zoons, Michiel, die op de foto naast zijn vader staat, zou later een baantje als stoker krijgen op strokartonfabriek Ceres in Oude Pekela.

Foto: Privéarchief Michiel Meis

Personen op de foto van links naar rechts: Achterste rij – moeder Anna Kaldijk, dochter Elizabeth, vader Wolter, zoon Michiel. Voorste rij – de kinderen Jan, Jacob, Maria Catharina en Wolter jr.

Kijk op http://www.hetverhaalvangroningen.nl/verhalen/stakingsleider-kleinzoon-van-een-schoorsteenveger voor het hele verhaal over de familie Meis.

Meer info over Fré Meis: http://www.hetverhaalvangroningen.nl/verhalen/fre-meis-1921-1992-2013-vakbondsman-politicus

Fragment uit het artikel:

‘Geheugen

Een onderdeel van de cursus heeft mevrouw Douma wel gedaan. Het maken en voordragen van een referaat. Puttend uit haar bijzonder goede geheugen hield mevrouw Douma een voordracht over de kartonfabriek Beukema waar wijlen haar man bijna 50 jaar had gewerkt. Ze legde in haar referaat de nadruk op de sociale aspecten. Zo was de familie Beukema zeer sociaal voelend en had zij een fonds waaruit dokterskosten voor het personeel en hun gezinsleden werd betaald.’ 

De tekst van het referaat van mevrouw Douma is bewaard gebleven.

Mevrouw Douma met haar man Jan Douma:

In de Leeuwarder Courant verscheen op 15 december 1976 het volgende bericht over echtpaar Beukema:

Voor meer items over echtpaar Douma, klik door naar: http://demensenvandestrokarton.nl/naar-de-stad-groningen-voor-een-portretfoto/

en http://demensenvandestrokarton.nl/directeur-beukema-ondervraagt/ 

en http://demensenvandestrokarton.nl/ontwikkeling-van-de-strokartonvrouw/ 

en http://demensenvandestrokarton.nl/50-jaar-papiermaker/

Informatie en foto’s zijn afkomstig van mevrouw Schuiling-Douma.

Hij had lange tijd gewerkt bij de steenfabriek in Heiligerlee, maar maakte de overstap naar strokarton. Als vreemde eend in de bijt was hij als een van de weinigen in voor vernieuwing. Daardoor fungeerde hij al snel als tussenpersoon voor de directeur Addens en het personeel.

Foto: privéarchief Arend Luppens
Personen: Arend Luppens en Martha Nanninga
Adres: Hoofdstraat Finsterwolde

Deze regels komen uit De Duizelingwekkende jaren van Philipp Blom. In dit boek beschrijft Blom hoe Europa aan het einde van de 19^e-eeuw verandert. Het waren jaren van wetenschappelijke vooruitgang, van uitvindingen en artistieke vernieuwingen.

Het is fascinerend te zien en te ontdekken dat Groningen haar eigen duizelingwekkende jaren kende. Dankzij initiatiefnemende boeren ontstaat de agrarische-industrie, waarbij de infrastructuur van Groningen volop wordt benut. Dankbaar is gebruik gemaakt van de vele waterverbindingen, van mensen die op zoek waren naar werk, en van mensen die geld hadden om te investeren.

Ideale infrastructuur voor strokarton

Het was ook de tijd waarin boeren in Oost-Groningen het initiatief namen voor onderzoek naar de verwerking van stro. In de tweede helft van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw werden meer dan twintig strokartonfabrieken opgericht in de provincie Groningen. Met name in Oude Pekela waar in totaal negen fabrieken verrezen. Alle strokartonfabrieken lagen aan het water, waardoor water en turf binnen handbereik lagen. Water en turf vormden de basis voor de energievoorziening van de fabrieken. Daarnaast kon water en stro aangevoerd worden; de grondstoffen van strokarton. Andersom kon via de vele waterwegen het strokarton weer afgevoerd worden naar bestemmingen als Groot-Brittannië en Duitsland. De meeste fabrieken stonden in de Veenkoloniën en het Oldambt. Maar ook op enkele plaatsen daarbuiten verrezen fabrieken zoals de Erica II in Oostwold, de Halm in Hoogkerk en de Ceres in Ulrum.

Honderd jaar lang strokarton

Honderd jaar lang werd van het afvalproduct stro een nieuw product gemaakt; strokarton. Terwijl de boeren voor de komst van de fabrieken hele bulten stro in de fik staken omdat ze er niks mee konden, werd het stro na de komst van de fabrieken goud waard. De eerste fabrieken werden opgericht door één of een paar rijke investeerders, later werden coöperaties opgericht zoals De Toekomst en De Vrijheid. Honderd jaar lang was strokarton een product om trots op te zijn. Over de hele wereld was vraag naar strokarton en met name Groot-Brittannië was een grote afnemer.

De uitgangspunten van Philipp Blom kunnen letterlijk teruggevonden worden in deze honderd jaren van strokartonproductie. De wetenschappelijke vooruitgang komt bijvoorbeeld tot uitdrukking in de uitvinding van één van de grondstoffen van strokarton; het waterglas. De jonge jurist Mr. Hesse, de heer E.F. Botma, apotheker Koning en Dr. Van Olm namen eind negentiende eeuw het initiatief om waterglas te gaan produceren. Ze stichtten samen de GEMBO op in Winschoten. De naam van de nieuwe fabriek ademt de sfeer van het vertrouwen in ongekende mogelijkheden; Gemeenschappelijk Energie Maakt Bloeiende Onderneming. Ook in namen van strokartonfabrieken kwam dit vertrouwen terug. De Toekomst, De Vrijheid, De Eendracht en Ons Belang zijn daar voorbeelden van. De technische uitvindingen op het gebied van stoommachines, gemalen en elektriciteit werden in de strokartonfabrieken ten volle benut. Ten slotte was er ruimte voor artistieke vernieuwingen die tot uitdrukking werd gebracht in de prachtige gevels van de fabrieken. In het gerestaureerde gebouw De Toekomst bij Scheemda is de bijzondere architectuur van architect P.G. Cremer, dat meer dan eeuw terug werd gebouwd, nog terug te zien.

Onbekende bestemming

Een eeuw na de opkomst van de strokartonindustrie, werd langzamerhand duidelijk dat het strokarton niet rendabel genoeg meer was. De grondstof stro werd vervangen door oud papier. Het eindproduct was niet langer strokarton, maar massief karton. Een aantal fabrieken kon niet op deze veranderen markt inspelen en moesten hun deuren sluiten. Steeds minder fabrieken konden met steeds grotere machines meer papier en karton produceren. Tegenwoordig draaien er nog verschillende kartonfabrieken in de provincie Groningen die een groot deel van de wereldproductie voor hun rekening nemen; Smurfit Kappa GDF in Oude Pekela, Smurfit Kappa Twincorr in Nieuwe Pekela, Smurfit Kappa Solid Board b.v. in Hoogkerk, Smurfit Kappa Solid Board b.v. in Nieuweschans, Smurfit Kappa Solid Board b.v. in Oude Pekela en ESKA Graphic Board in Sappemeer. De initiatieven die aan het einde van de negentiende eeuw werden genomen die leiden tot een ware strokartonindustrie in Groningen, vormen nu nog de basis voor een belangrijke bedrijfstak voor de provincie. ‘De wereld die steeds harder voortraast’ vraagt nog steeds om karton geproduceerd in Groningen.

Onbekend is hoelang deze vraag nog blijft bestaan. Met de tegenwoordige technologische veranderingen neemt de digitale wereld een steeds grotere plaats in het bedrijfsleven in. Papier heeft misschien haar beste tijd gehad, de verwerking van oud papier tot karton daardoor misschien ook wel. Wellicht moet er nu opnieuw gezocht worden naar een nieuw grondproduct voor karton. Zou het stro haar weg toch weer terug vinden naar de fabrieken?

Foto: Frank Straatemeier.

De vader van Jansje, Jakob Vosman, had in 1947 gesolliciteerd naar een baan als opzichter bij De Halm in Hoogkerk. Zijn vrouw, Klaziena Vosman-Weerings, vertelde daarover:

De avond voor de sollicitatie kregen we bezoek van mijnheer Detmers. Jaap, je moet de baan als opzichter aannemen als je die aangeboden krijgt. Ik ken de directeur heel goed en ik zal een goed woordje voor je doen. De volgende dag ging Jaap naar Hoogkerk, een zenuwachtige bedoening. ‘s Avonds kwam hij thuis met de benoeming op zak. Naast zijn loon ook nog vrij wonen, het kon niet mooier, dachten we. Maar de woning was niet direct beschikbaar. Er woonde een ingenieur met zijn gezin. Hij had ruzie met de directeur en wilde de woning niet eerder verlaten, voordat hij een ander huis had toegewezen. Dus we kregen een gescheiden huwelijk.

Pas begin mei 1948 werd het hele gezin herenigd, toen het voormalige opzichtersgezin er gerechtelijk uit was gezet. Inmiddels was Klaziena hoogzwanger.

Op 8 mei 1948 werd ik door Jaap opgehaald. We waren die dag 12½ jaar getrouwd, de buren v. Bleek en Oldenburger hadden de kamer met slingers versierd. Bovendien hadden de buurvrouwen op verzoek van Jaap het huis een beetje toonbaar gemaakt. Wat was ik blij, dat ik mijn man en kinderen weer om me heen had.

Maar wat was het huis vervuild! Ik heb de ramen van de keuken met een boender en zachte zeep schoon moeten boenen. Toen we er een week woonden zei de kruidenier tegen mij: “Ik kan zien dat er een andere huisvrouw woont, ik kan het gewoon ruiken”. Gelukkig werd er gezegd dat de schilder de voorste slaapkamer eerst zou aanpakken, dan was dat tenminste klaar als de baby er was. 19 mei bracht Jaap me naar het ziekenhuis in Groningen.

20 mei 1948 werd Jansje geboren, het zusje van Peter en Karel. Met haar moeder samen lag ze nog 14 dagen in het ziekenhuis. Dit was noodzakelijk omdat het huis nog niet in orde was, en zeker niet voor een pasgeboren baby.

Schilder, loodgieter en timmerman moesten er aan te pas komen om het huis bewoonbaar te maken, alles stond op zijn kop. Niet alleen het huis was uitgewoond, ook de tuin was één grote bende. Bomen en struiken moesten gekapt , het was een wildernis.

Jansje zelf heeft van de hele heisa weinig mee gekregen. Ze heeft nog altijd goede herinneringen aan de tijd dat ze met haar vader, moeder en broers in Hoogkerk woonde.

Als kind mochten we niet zonder toezicht op het terrein komen. Niks spannender om het toch te doen. Zo was ik eens achter de fabriek waar de strobalen opgeslagen lagen. Ik weet nog hoe ik griezelde, toen mannen met ijzeren haken de strobalen verplaatsten en er overal muizen liepen.

Foto: privéarchief Jansje Vosman.

De Halm in Hoogkerk, met in de inzoomfunctie is de naam van De Halm te lezen op de gevel.(foto Nico Schutte):

Voor het hele verhaal over de familie Vosman: http://www.hetverhaalvangroningen.nl/verhalen/herinneringen-aan-vervlogen-tijden

Op de foto staat onder andere Henk de Jonge.

Herkent u mensen op deze foto of kunt u ons er meer over vertellen, neem gerust contact met ons op (info@strokarton.nl)

Gebruikers van de app kunnen kiezen uit vier routes die de laatste herkenningspunten van de verdwenen strokartonindustrie laten zien.

Verborgen in het landschap liggen de laatste herkenningspunten van een verdwenen industrie die bijna 140 jaar geleden passievol werd opgericht. Het winstgevende product was strokarton; karton gemaakt van stro en kalk. De groeiende vraag naar verpakkingsmateriaal resulteerde in de bouw van meer dan twintig fabrieken in Groningen met hoopvolle namen als ‘De Toekomst’, ‘De Vrijheid’, ‘De Eendracht’ en ‘Ons Belang’. Kortom; strokarton was ‘booming business’. De inzet en het vertrouwen van veel Groningers zorgde voor een belangrijke bedrijfstak dat over de hele wereld afnemers had. Honderd jaar lang was strokarton een Gronings product om trots op te zijn.

Sommige structuren lijken zo vanzelfsprekend dat vergeten wordt hoeveel menselijke energie ervoor ingezet is. Van de eerste schipper die met een volgeladen schip door de provincie laveerde tot de laatste strokartonarbeider die het strokarton te drogen legde. Van de rijke Groninger boer die contact zocht met andere boeren om de oprichting te bespreken tot de laatste opzichter die contacten onderhield in Engeland om het strokarton te verkopen. Alle activiteit was erop gericht de industrie in Groningen te stimuleren.

Met de routes Terug naar de toekomst, kunnen de structuren die voor de strokartonindustrie aangebracht zijn, herontdekt worden. Welke veranderingen zijn er in het landschap aangebracht voor deze bedrijfstak? Welke initiatieven zorgen nu nog steeds voor werkgelegenheid? Welke risico’s zijn er lang geleden genomen? Welke personen hebben het beste in weten te spelen op de mogelijkheden in de provincie? Deze vragen kunnen gesteld worden langs de route door de provincie en de speciale app-punten die daarvoor gekozen zijn. Aan de hand van leuke anekdotes wordt de geschiedenis van de mensen van de strokarton tot leven gebracht.

Download de Groninger Routes App van Marketing Groningen om de routes te beleven!

Toen Japien 26 jaar was trouwde ze in Ulrum met Marten Reukema. Marten was geboren en getogen in Ulrum en zoon van Koenraad en Alida. Zijn vader was tuinier, Marten was zelf bloemist. De vader van Japien verruilde zijn baan als binnenvaartschipper voor directeur van de stropapierfabriek in Ulrum.

Foto: privéarchief Gerrit Reukema.